Reconesciment y sconanza de duc i Ladins – Inant adum

© freddy planinschek

Introduzion

La UGLD con sies sezions aproveia en ocajion dl Di dla Unité Ladina ai 11.7.26 a Corvara y di 80 agn dala Manifestazion dl Jouf dl Sela, che ova porté dant 12 propostes per la sconanza y unité ladina, chesta mozion ai raprejentanc politics y aministratives y a duc i Ladins y amisc di Ladins, con l envit a dé atuazion a chesta ressoluzion.

I Ladins dl Sela aspeta ciamò tres la resposta a la esprescion dla volonté populara dl referendum de Souramont dl 2007 per la unité de duc i Ladins te na soula region.

Ti ultims 80 agn à i Ladins fat varesc inant te de plu ciamps soziai, politics y culturai, ma danz nia dutes les 5 valedes tla medema mesura y perchel él fondamental che dutes cantes arjonje l medem livel de sconanza, ence per podei souravive y se svilupé inant te chisc temps de globalisazion, digitalisazion y informatisazion tres de plu dominantes. I on duc canc la volonté de dé inant l lingaz y la cultura ladina da una na generazion a l’autra, de se confroné con i svilups dla inteligenza artifiziala y de realisé n davegnì de duc i Ladins deberieda, daverc al mond, ma empò atours de nost destin de popul autonom.

  1. Reconesciment dl teritore tradizional ladin y istituzion de na Comunité Teritoriala Ladina dles 5 valedes dl Sela con competenzes deleghedes da les Provinzies y Regions che tol ite raprejentanc dles istituzions y dles assoziazions raprejentatives per la gestion dla cultura, dla educazion, dles aministrazions, di aspec sozio-economics, dla sconanza ambientala, di trasporc y dl abité.

  2. Ensegnament curricular dl ladin y per ladin te dut l teritore ladin y l’adoranza y la valorisaziun dl lingaz ladin tla comunicazion.

  3. Parificazion dl lingaz ladin, ence te sia forma standard, ai autres lingac ofiziai te duc i contesć publics.

  4. Ufizialisazion dla bandiera ladina per dut l raion sciche simbol dla unité y identité di Ladins dl Sela.

  5. Cuota amesureda garantida per i Ladins tles stieres publiches, tla raprejentanza istituzionala y per l sostegn finanziar dl lingaz y dla cultura ladina.

  6. Prejenza ladina garantida tles Jontes y ti Conseis Regionai y Provinziai y l’istituzion de n certl lital a livel regional (provinzial) y nazional.

  7. Reconesciment ofizial dla UGLD sciche referenta de duta la mendranza di Ladins dl Sela.

  8. Finanziament publich garantì y potenziament dl servisc publich radiotelevisif ladin, dla stampa ladina y dl ciamp di media en general.

  9. Sconanza ambientala dl raion ladin y valorisazion/mantegniment di toponims ladins.

  10. Intervenc concrec per l dert a l’abitazion y al laour tles valedes ladines per se stravardé da la emigrazion dles generazions joenes.

  11. Manejament deberieda/autonom dl turism per dut l raion dles Dolomites Ladines, per n turism responsabl, sostegnibel y respetous dla cultura y dl lingaz ladin.

  12. Joufs segures y daverc a duc i Ladins via per dut l ann y trasport publich garantì anter les 5 valades.

Corvara, 11.07.2026

L Consei dla UGLD

© freddy planinschek

Union Ladins de Fascia